Halîfe’nin halini değiştirip Hilâfet’ten çıkmasına sebep olan hususlar üç tanedir:
a. Halîfe’nin mürted olması, açık bir fıskla fâsık olması, delirmesi ve benzeri gibi Hilâfet’in in’ikad şartlarından birinin bozulmasıdır. Çünkü bu şartlar, in’ikad ve devamlılık şartlarıdır.
b. Hangi sebepten olursa olsun, Hilâfet görevlerini yürütmekten aciz olmasıdır.
c. Kendi görüşüyle, Şeriat’e göre Müslümanların işlerini yürütmekten aciz kılan bir tasallut altında kalmasıdır. Yalnızca kendi görüşüyle, şer’î hükümlere göre tebânın işlerini yürütmekten aciz kılacak derecede bir tesire maruz kalırsa, devlet işlerini yürütmekten hükmen aciz sayılır. Bu nedenle Halîfe olmaktan çıkar. Bu da şu iki halde düşünülür:
Birinci Hal: Yakın çevresinden bir veya birkaç kişinin, kendisine musallat olarak işlerin yürütülmesine hükmeder hale gelmeleridir. Eğer bunların tasallutundan kurtulma ümidi varsa belirli bir süre uyarılır. Buna rağmen tasallutları kaldırılmamışsa görevden çıkarılır. Şayet kurtuluşu ümit edilmiyorsa derhal görevden çıkarılır.
İkinci Hal: Ya bilfiil esir olmak ya da tasallutu altına girmek suretiyle gâlip bir düşman eline esir düşmektir. Bu halde bakılır: Eğer kurtulması ümit ediliyorsa, kurtuluşundan ümit kesilinceye kadar mühlet verilir ve ümit kesildikten sonra görevden çıkarılır. Eğer kurtulmasına ilişkin hiçbir ümit yoksa derhal görevden çıkarılır.
