Halîfe, otoritede ve Şeriatı infâz etmede Ümmetin vekîlidir.
Madde 24
الخليفة هو الذي ينوب عن الأمة في السلطان وفي تنفيذ الشرع.

Halîfe, otoritede ve Şeriatı infâz etmede Ümmetin vekîlidir.
الخليفة هو الذي ينوب عن الأمة في السلطان وفي تنفيذ الشرع.
Hilâfet, rızâ ve seçime dayalı bir akittir. Hiç kimse bunu kabule zorlanamaz. Hiç kimse, Hilâfet görevini üstlenecek kişiyi seçmeye de zorlanamaz.
الخلافة عقد مراضاة واختيار، فلا يجبر أحد على قبولها، ولا يجبر أحد على اختيار من يتولاها.
Âkil ve bâliğ olan erkek veya kadın her Müslümanın Halîfe’yi seçme ve ona bey’at verme hakkı vardır. Gayri-Müslimlerin ise buna hakkı yoktur.
لكل مسلم بالغ عاقل رجلاً كان أو امرأة الحق في انتخاب الخليفة (رئيس الدولة) وفي بيعته، ولا حق لغير المسلمين في ذلك.
Hilâfet akdi bir kimseye, bey’atın kendileriyle in’ikad olduğu kişiler tarafından bir bey’at ile yapılırsa geri kalanların bey’atı, İtaat Bey’atı olur, in’ikad bey’atı olmaz. Bünyesinde isyân etme ve Müslümanların birliğini parçalama kudreti görülen kimseler, İtaat Bey’atı vermeye zorlanır.
إذا تم عقد الخلافة لواحد بمبايعة من يتم انعقاد البيعة بهم تكون حينئذ بيعة الباقين بيعة طاعة لا بيعة انعقاد فيجبر عليها كل من يلمح فيه إمكانية التمرد وشقّ عصا المسلمين.
Müslümanlar tarafından nasbedilmedikçe hiç kimse Halîfe olamaz. İslâmî akidlerden herhangi bir akid gibi şer’î yönden kendisine in’ikad olmadıkça hiç kimse Hilâfet salâhiyetlerine de sahip olamaz.
لا يكون أحد خليفة إلا إذا ولاه المسلمون. ولا يملك أحد صلاحيات الخلافة إلا إذا تم عقدها له على الوجه الشرعي كأي عقد من العقود في الإسلام.
Halîfe’ye İn’ikâd Bey’atı ile bey’at veren ülkelerin veya beldelerin, Kâfir bir devlete değil, bilakis yalnızca Müslümanlara dayalı, kendilerine ait otoritelerinin bulunması şarttır. Yine o ülkedeki Müslümanların iç ve dış güvenliklerinin, Küfür Emânı değil, bilakis yalnızca İslâmî Eman altında bulunması şarttır. Fakat aynı şartlar, sadece İtaat Bey’atı veren ülkelerde aranmaz.
يشترط في القطر أو البلاد التي تبايع الخليفة بيعة انعقاد أن يكون سلطانها ذاتياً يستند إلى المسلمين وحدهم لا إلى أية دولة كافرة، وأن يكون أمان المسلمين في ذلك القطر داخلياً وخارجياً بأمان الإسلام لا بأمان الكفر. أما بيعة الطاعة فحسب من البلاد الأخرى فلا يشترط فيها ذلك.
Hilâfet için bey’at verilecek kişide, in’ikâd şartlarından fazlasının tamamlanması şart değildir. Dolayısıyla efdâliyet şartlarının mutlaka tamamlanması gerekmez. Çünkü asıl olan in’ikâd şartlarıdır.
لا يشترط فيمن يُبايَع للخلافة إلاّ أن يكون مستكملاً شروط الانعقاد ليس غير، وإن لم يكن مستوفياً شروط الأفضلية، لأن العبرة بشروط الانعقاد.
Halîfe’de yedi şart bulunmalıdır. Bunlar: Erkek, müslüman, hür ve bâliğ olması; âkil, adil ve kifayet ehlinden kadir biri olmasıdır..
يشترط في الخليفة حتى تنعقد له الخلافة سبعة شروط وهي أن يكون رجلاً مسلماً حراً بالغاً، عاقلاً، عدلاً، قادراً من أهل الكفاية.
Hilâfet mansîbı (makâmı); Halîfe’nin ölmesi, istifâ etmesi veya azledilmesi sebepleri ile boşalırsa, Hilâfet mansîbının boşalma tarihinden itibaren geceleri ile birlikte üç gün içerisinde yerine bir Halife nasbetmek farzdır.
إذا خلا منصب الخلافة بموت الخليفة أو اعتزاله، أو عزله، يجب نصب خليفة مكانه خلال ثلاثة أيام بلياليها من تاريخ خلو منصب الخلافة.
Hilâfet mansîbının boşalmasının ardından Müslümanların işlerini yürütmek ve yeni Halîfe’nin nasbedilmesi icraatlarını yerine getirmek üzere aşağıdakiler uyarınca bir Geçici Emîr tâyin edilir:
a. Önceki Halîfe ecelinin yakın olduğunu hissettiğinde veya salâhiyetlerini bırakma niyetinde olduğunda bir Geçici Emîr tâyin edebilir.
b. Halîfe, bir Geçici Emîr tâyin edilmeden önce ölürse veya istifa ederse veya Hilâfet mansîbı ölüm veya istifa haricinde bir sebeple boşalırsa, Muâvinlerden [Tefvîz Muâvinlerinden] en yaşlı olanı Geçici Emîr olur. Eğer o Hilâfet için aday olmak istiyorsa, ondan sonraki en yaşlı Muâvin, Geçici Emîr olur ve hakezâ.
c. Bütün Muâvinlerin aday olmak istemesi halinde, Tenfîz vezîrlerinden en yaşlı olanı Geçici Emîr olur. Eğer o Hilâfet için aday olmak istiyorsa, ondan sonraki en yaşlı Tenfîz Vezîri, Geçici Emîr olur ve hakezâ.
d. Bütün Tenfîz Vezîrlerinin Hilâfet için aday olmak istemesi halinde, Tenfîz Vezîrlerinden en genç olanı Geçici Emîr olur.
e. Geçici Emîr’in şer’î hükümler benimseme salâhiyeti yoktur.
f. TGeçici Emîr, üç gün içinde yeni bir Halîfe nasbedilmesi icraatlarını tamamlamak üzere tüm gücünü kullanır. Mezâlim Mahkemesi’nin kabul ettiği kâhir bir sebep olmadıkça bu sürenin uzatılması câiz değildir.
يعين أمير مؤقت لتولي أمر المسلمين والقيام بإجراءات تنصيب الخليفة الجديد بعد شغور منصب الخلافة على النحو التالي:
أ - للخليفة السابق عند شعوره بدنو أجله أو عزمه على الاعتزال صلاحية تعيين الأمير المؤقت.
ب - إن توفي الخليفة أو اعتزل قبل تعيين الأمير المؤقت، أو كان شغور منصب الخلافة في غير الوفاة أو الاعتزال، فإن أكبر المعاونين سناً يكون هو الأمير المؤقت إلا إذا أراد الترشح للخلافة فيكون التالي له سناً وهكذا.
ج - فإذا أراد كل المعاونين الترشح، فأكبر وزراء التنفيذ سناً ثم الذي يليه إذا أراد الترشح، وهكذا.
د - فإذا أراد كل وزراء التنفيذ الترشح للخلافة حصر الأمير المؤقت في أصغر وزارء التنفيذ سناً.
هـ - لا يملك الأمير المؤقت صلاحية تبني الأحكام.
و - يبذل الأمير المؤقت الوسع لإكمال إجراءات تنصيب الخليفة الجديد خلال ثلاثة أيام، ولا يجوز تمديدها إلا لسبب قاهر توافق عليه محكمة المظالم.
Halîfe nasbetme metodu bey’attır. Halîfe’ye bey’at verilip Halîfe’nin nasbedilmesinin fiilî icraatları ise şunlardır:
a. Mezâlim Mahkemesi Hilâfet mansîbının boşaldığını îlan eder.
b. TGeçici Emîr, görevlerine başlar ve hemen adaylık kapısının açıldığını îlan eder.
c. Mezâlim Mahkemesi’nin kararıyla, in’ikad şartlarını tamamlayan adayların başvuruları kabul edilir ve diğer adayların başvuruları değerlendirmeye alınmaz.
d. Ümmet Meclisi’nin Müslüman üyeleri, Mezâlim Mahkemesi’nin başvurularını kabul ettiği adaylar arasında iki seçim yapar. İlk seçimde oy çoğunluğu ile adaylardan altısını seçerler. İkinci seçimde oy çoğunluğu ile altı adaydan ikisini seçerler.
e. İki adayın ismi îlan edilir ve Müslümanların, bu adaylardan birini seçmesi istenir.
f. Seçim sonucu îlan edilir ve seçmen oylarının çoğunluğunu alan, Müslümanlar tarafından öğrenilir.
g. Müslümanlar, Allah’ın Kitâbı ile Rasulullah (sav)’in Sünneti’ni infâz etmesi için oyların çoğunluğunu alan kimseye Müslümanların Halîfesi olarak bey’at vermeye başlarlar.
h. Bey’atın tamamlanmasının ardından Müslümanların Halîfesi olan kimse, nasbedildiği haberi tüm Ümmete ulaşıncaya dek, ismi ve Hilâfet’in kendisine in’ikad olması için gerekli yeterliliği sağlayan sıfatlara sahip olduğu da belirtilerek herkese îlan edilir.
i. Yeni Halîfe’nin nasbedilme icraatlarının bitmesiyle birlikte Geçici Emîr’in velâyeti (görevi) sona erer.
طريقة نصب الخليفة هي البيعة. أما الإجراءات العملية لتنصيب الخليفة وبيعته فهي:
أ - تعلن محكمة المظالم شغور منصب الخلافة.
ب - يتولى الأمير المؤقت مهامه ويعلن فتح باب الترشيح فوراً.
ج - يتم قبول طلبات المرشحين المستوفين لشروط الانعقاد، وتستبعد الطلبات الأخرى، بقرار من محكمة المظالم.
د - المرشحون الذي تقبل محكمة المظالم طلباتهم، يقوم الأعضاء المسلمون في مجلس الأمة بحصرهم مرتين: في الأولى يختارون منهم ستة بأغلبية الأصوات، وفي الثانية يختارون من الستة اثنين بأغلبية الأصوات.
هـ - يعلن اسما الاثنين، ويطلب من المسلمين انتخاب واحد منهما.
و - تعلن نتيجة الانتخاب ويعرف المسلمون من نال أكثر أصوات المنتخبين.
ز - يبادر المسلمون بمبايعة من نال أكثر الأصوات خليفة للمسلمين على العمل بكتاب الله وسنة رسول الله صلى الله عليه وسلم.
ح - بعد تمام البيعة يعلن من أصبح خليفة للمسلمين للملأ حتى يبلغ خبر نصبه الأمة كافة، مع ذكر اسمه وكونه يحوز الصفات التي تجعله أهلاً لانعقاد الخلافة له.
ط - بعد الفراغ من إجراءات تنصيب الخليفة الجديد تنتهي ولاية الأمير المؤقت.
Halîfe’yi nasbeden Ümmet’tir. Fakat Ümmet, bey’atı şer’î yöne in’ikad olduğu sürece Halîfe’yi azledemez.
الأمة هي التي تنصب الخليفة ولكنها لا تملك عزله متى تم انعقاد بيعته على الوجه الشرعي
Halîfe aşağıdaki salâhiyetlere sahiptir:
a. Ümmeti gözetmek için Allah’ın Kitâbı’ndan ve Rasulü’nün Sünneti’nden sahih içtihâd ile istinbât edilmiş gerekli şer’î hükümleri benimser. Böylece bunlar, itaat edilmesi farz olan ve muhâlefet edilmesi câiz olmayan kânunlar haline gelir.
b. Devletin iç ve dış siyâsetinden sorumludur. Orduya komuta eder. Savaş îlanı, sulh, ateşkes ve bütün diğer anlaşmaları yapma hakkına sahiptir.
c. Yabancı büyükelçileri kabul etmek ve reddetmek ona aittir. Müslüman büyükelçileri tâyin eder ve azleder.
d. Muâvinleri ve Vâlîleri tâyin eder ve azleder. Bunların tamamı Halîfe’ye karşı sorumlu oldukları gibi Ümmet Meclisi’ne karşı da sorumludurlar.
e. Kâdî’l Kudâ’yı [Baş Kâdî’yi] ve kâdîleri (yargıçları) tâyin eder ve azleder. Eğer Mezâlim Kâdîsi; Halîfe veya Muâvinleri veya Kâdî’l Kudâ aleyhinde bir dâvâya bakmakta ise Halîfe onu azledemez. Dâire müdürlerini, ordu komutanlarını, livâlarının emîrlerini (sancaklarının komutanlarını) tâyin eder ve azleder. Bunların tamamı Halîfe’ye karşı sorumludurlar, ama Ümmet Meclisi’ne karşı sorumlu değildirler.
f. Devlet bütçesinin konulmasına kaynak olacak şer’î hükümleri benimser. İster gelirler isterse giderler ile alakalı olsun, her hususta gerekli meblağı ve bütçe kısımlarını tespit eder.
يملك الخليفة الصلاحيات التالية:
أ - هو الذي يتبنى الأحكام الشرعية اللازمة لرعاية شؤون الأمة المستنبطة باجتهاد صحيح من كتاب الله وسنة رسوله لتصبح قوانين تجب طاعتها ولا تجوز مخالفتها.
ب - هو المسؤول عن سياسة الدولة الداخلية والخارجية معاً، وهو الذي يتولى قيادة الجيش، وله حق إعلان الحرب، وعقد الصلح والهدنة وسائر المعاهدات.
ج - هو الذي له قبول السفراء الأجانب ورفضهم، وتعيين السفراء المسلمين وعزلهم.
د - هو الذي يعين ويعزل المعاونين والولاة، وهم جميعاً مسؤولون أمامه كما أنهم مسؤولون أمام مجلس الأمة.
هـ - هو الذي يعين ويعزل قاضي القضاة والقضاة باستثناء قاضي المظالم في حالة نظره في قضية على الخليفة أو معاونيه أو قاضي قضاته. والخليفة هو الذي يعين ويعزل كذلك مديري الدوائر، وقواد الجيش، وأمراء ألويته، وهم جميعاً مسؤولون أمامه وليسوا مسؤولين أمام مجلس الأمة.
و - هو الذي يتبنّى الأحكام الشرعية التي توضع بموجـبـها ميزانية الدولة، وهو الذي يقرر فصول الميزانية والمبالغ التي تلزم لكل جهة سواء أكان ذلك متعلقاً بالواردات أم بالنفقات.
Halîfe, benimsemede şer’î hükümler ile mukayyeddir. Şer’î delillerden sahih istinbât edilmeyen bir hükmü benimsemesi haramdır. Yine benimsediği hükümler ve hüküm istinbât metodu ile de mukayyeddir. Dolayısıyla benimsediği istinbât metoduna aykırı istinbât edilmiş bir hükmü benimsemesi ve benimsediği hükümlere aykırı bir emir vermesi de câiz değildir.
الخليفة مقيد في التبني بالأحكام الشرعية فيحرم عليه أن يتبنى حكماً لم يستنبط استنباطاً صحيحاً من الأدلة الشرعية، وهو مقيد بما تبناه من أحكام، وبما التزمه من طريقة استنباط، فلا يجوز له أن يتبنّى حكماً استنبط حسب طريقة تناقض الطريقة التي تبناها، ولا أن يعطي أمراً يناقض الأحكام التي تبناها.
Halîfe, tebânın işlerini kendi görüşü ve ictihâdına göre yürütmede mutlak salâhiyet sahibidir. Devlet işlerinin seyrinde ve tebânın işlerini yürütmede ihtiyaç duyduğu tüm mübahları benimseyebilir. Herhangi bir şer’î hükme maslahat bahanesiyle muhâlefet etmesi câiz değildir. Meselâ, gıda maddelerinin azlığı bahanesiyle bir ailenin birden fazla çocuk edinmesine mânî olamaz. Meselâ, istismârı önleme bahanesiyle insanları fiyat tahdîdine tâbi tutamaz. Meselâ, maslahat yada işlerin gözetimi bahanesiyle bir Kâfiri yada kadını Vâlî tâyin edemez. Bunlardan başka şer’î hükümlere aykırı hiçbir şeyi yapamaz. Bir helali haram kılması ve bir haramı helal kılması câiz değildir.
للخليفة مطلق الصلاحية في رعاية شؤون الرعية حسب رأيه واجتهاده. فله أن يتبنّى من المباحات كل ما يحتاج إليه لتسيير شؤون الدولة، ورعاية شؤون الرعية، ولا يجوز له أن يخالف أي حكم شرعي بحجة المصلحة، فلا يمنع الأسرة الواحدة من إنجاب أكثر من ولد واحد بحجة قلة المواد الغذائية مثلاً، ولا يسعّر على الناس بحجة منع الاستغلال مثلاً، ولا يعيّن كافراً أو امرأة والياً بحجة رعاية الشؤون أو المصلحة، ولا غير ذلك مما يخالف أحكام الشرع، فلا يجوز أن يحرّم حلالاً ولا أن يحل حراماً.
Halîfe için sınırlı bir müddet yoktur. Halîfe, Şeriatı koruyup hükümlerini uyguladığı, devlet işlerini yürütmeye güç yetirebildiği müddetçe, halinde kendisini Halîfe olma konumundan çıkaracak bir değişiklik olmadıkça Halîfe olarak kalır. Halinde böyle bir değişiklik meydana gelirse derhal azledilmelidir.
ليس للخليفة مدة محدودة، فما دام الخليفة محافظاً على الشرع منفذاً لأحكامه، قادراً على القيام بشؤون الدولة، يبقى خليفة ما لم تتغير حاله تغيراً يخرجه عن كونه خليفة، فإذا تغيرت حاله هذا التغيّر وجب عزله في الحال.
Halîfe’nin halini değiştirip Hilâfet’ten çıkmasına sebep olan hususlar üç tanedir:
a. Halîfe’nin mürted olması, açık bir fıskla fâsık olması, delirmesi ve benzeri gibi Hilâfet’in in’ikad şartlarından birinin bozulmasıdır. Çünkü bu şartlar, in’ikad ve devamlılık şartlarıdır.
b. Hangi sebepten olursa olsun, Hilâfet görevlerini yürütmekten aciz olmasıdır.
c. Kendi görüşüyle, Şeriat’e göre Müslümanların işlerini yürütmekten aciz kılan bir tasallut altında kalmasıdır. Yalnızca kendi görüşüyle, şer’î hükümlere göre tebânın işlerini yürütmekten aciz kılacak derecede bir tesire maruz kalırsa, devlet işlerini yürütmekten hükmen aciz sayılır. Bu nedenle Halîfe olmaktan çıkar. Bu da şu iki halde düşünülür:
Birinci Hal: Yakın çevresinden bir veya birkaç kişinin, kendisine musallat olarak işlerin yürütülmesine hükmeder hale gelmeleridir. Eğer bunların tasallutundan kurtulma ümidi varsa belirli bir süre uyarılır. Buna rağmen tasallutları kaldırılmamışsa görevden çıkarılır. Şayet kurtuluşu ümit edilmiyorsa derhal görevden çıkarılır.
İkinci Hal: Ya bilfiil esir olmak ya da tasallutu altına girmek suretiyle gâlip bir düşman eline esir düşmektir. Bu halde bakılır: Eğer kurtulması ümit ediliyorsa, kurtuluşundan ümit kesilinceye kadar mühlet verilir ve ümit kesildikten sonra görevden çıkarılır. Eğer kurtulmasına ilişkin hiçbir ümit yoksa derhal görevden çıkarılır.
الأمور التي يتغير بها حال الخليفة فيخرج بها عن الخلافة ثلاثة أمور هي:
أ - إذا اختل شرط من شروط انعقاد الخلافة كأن ارتد، أو فسق فسقاً ظاهراً، أو جن، أو ما شاكل ذلك. لأن هذه الشروط شروط انعقاد، وشروط استمرار.
ب - العجز عن القيام بأعباء الخلافة لأي سبب من الأسباب.
ج - القهر الذي يجعله عاجزاً عن التصرف بمصالح المسلمين برأيه وَفْقَ الشرع. فإذا قهره قاهر إلى حد أصبح فيه عاجزاً عن رعاية مصالح الرعية برأيه وحده حسب أحكام الشرع يعتبر عاجزاً حكماً عن القيام بأعباء الدولة فيخرج بذلك عن كونه خليفة. وهذا يتصور في حالتين:
الحالة الأولى: أن يتسلط عليه فرد واحد أو عدة أفراد من حاشيته فيسـتبدون بتـنفيذ الأمور. فإن كان مأمول الخلاص من تسلطهم ينذر مدة معينة، ثم إنْ لم يرفع تسلطهم يخلع. وإن لم يكن مأمول الخلاص يخلع في الحال.
الحالة الثانية: أن يصـير مأسـوراً في يد عدو قاهر، إمّا بأسره بالفعل أو بوقوعه تحت تسلط عدوه، وفي هذه الحال ينظر فإن كان مأمـول الخـلاص يمـهـل حتى يقع اليأس من خلاصه، فإن يئس من خلاصه يخلع، وإن لم يكن مأمول الخلاص يخلع في الحال.
Halîfe’nin halindeki değişikliğin, Halîfe’yi Hilâfet’ten çıkarıp çıkarmadığına karar veren yalnızca Mezâlim Mahkemesi’dir. Yine, Halîfe’yi azletme veya ihtâr etme salâhiyetine sahip olan da yalnızca Mezâlim Mahkemesi’dir.
محكمة المظالم وحدها هي التي تقرر ما إذا كانت قد تغيرت حال الخليفة تغيراً يخرجه عن الخلافة أم لا، وهي وحدها التي لها صلاحية عزله أو إنذاره.
